Wykaz zabytków wpisanych do rejestru zabytków - Miasto Chojnów



Ośrodek historyczny miasta Chojnowa - Rynek

Nr rej. 48/L

(szerokość: 190 / wysokość: 234)Z gotyckiej zabudowy Rynku nie zachował się w całości żaden budynek. Jedynym śladem pierwotnej zabudowy jest kształt niektórych działek budowlanych - wąskich i głębokich oraz nieliczne fragmenty murów dawnych domów. Obecna zabudowa pochodzi z II połowy XVIII oraz XIX i XX wieku. Najwartościowsza i najstarsza jest kamienica Hansa Schrama, wzniesiona w 1544 r.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 


Kościół Parafialny pw. Niepokalanego Poczęcia NMP 1909-1911 r.
ul. Dąbrowskiego

Nr rej. 583/L

(szerokość: 190 / wysokość: 253)

Kościół  pw. NIEPOKALANEGO POCZĘCIA NMP  i  ŚWIĘTEGO JÓZEFA został wybudowany w latach 1909 - 1911   według projektu berlińskiego architekta Friedricha Oskara Hossfelda w stylu neoromańskiej bazyliki z transeptem, krótkim prezbiterium zakończonym półkolistą absydą  (od strony zachodniej) i potężną dwuwieżową fasadą wschodnią.

Wnętrze wyposażono do  roku 1912. Ołtarze , ambonę i chrzcielnicę wykonano wg projektu  Hugo Bürgera z Berlina. Polichromie na ścianach i suficie oraz witraże są autorstwa braci Ottona i Rudolfa Linnemannów z Frankfurtu n.Menem, 25.głosowe organy to dzieło  braci  Spath z Senntach-Mengen w Wirtembergii.

Remont świątyni i pełna restauracja wnętrza wraz z organami zostały przeprowadzone w latach 1992 - 2000 z przywróceniem oryginalnych polichromii ściennych.

Na zewnątrz kościoła znajduje się  barokowa rzeźba św. Jana Nepomucena.

 

 


 

Kościół parafialny pw. św. Apostołów Piotra i Pawła XIV-XV w.
ul. Rynek

Nr rej. 9/L

(szerokość: 164 / wysokość: 400)


Kościół gotycki wzniesiony  w latach 1390-1468. W 1400 r. ufundowano jeden z ołtarzy.  W 1405 r. odlano dzwon. W 1413 r. przystąpiono do budowy prezbiterium. Prace zahamował najazd husytów w 1428 r.

Kościół jest trójnawową, orientowaną bazyliką wzniesioną na planie krzyża łacińskiego, zbudowany z cegły. Prezbiterium zamknięte jest pięciobocznie, nawy boczne prosto. Po stronie północnej znajduje się zbudowana, w tym samym czasie co kościół kruchta, przebudowana w połowie XVI w. i zakrystia nakryta sklepieniem krzyżowo-żebrowym. Około 1468 r. do południowej nawy dobudowano kaplicę Sukienników pod wezwaniem Św, Andrzeja i Katarzyny. Około 1543 r. powstała kaplica rodu Bożywojów, wbudowana pomiędzy zakrystię a kruchtę, przykryta sklepieniem gwiaździstym z żebrami. W kaplicy zachował się monumentalny, wczesnorenesansowy nagrobek jej fundatora Wolfa Bożywoja, dłuta Mistrza I.W. Pożar w 1651 r. zniszczył dach, sklepienia, ogień stopił    też dzwon. W 1652 r. kościół otrzymał nowy dach, w 1653 naprawiono filary, okna  i odbudowano sklepienia naw bocznych. W 1656 nowy dzwon odlał ludwisarz Jan Schroeter z Legnicy. Około 1651 r. do kaplicy Sukienników dobudowano kruchtę południową. W 1659 ukończono budowę sklepień  w nawie głównej co potwierdza inskrypcja dedykowana ks. Ludwikowi I umieszczona na zworniku czwartego przęsła. W południowej nawie bocznej znajduję się krypta ks. Anny Wirtemberskiej. Z 1660 r. pochodzi barokowa chrzcielnica i cynowa misa chrzcielna. W 1671 wykonano nową kazalnicę. Po roku 1670 ustawiono w prezbiterium architektoniczny ołtarz główny, odrestaurowany w 2006 r. Obraz w ołtarzu "Zmartwychwstanie Pańskie", pędzla Georga Ostermayera z Augusburga, podarował w 1678 r. kupiec z Ausburga, urodzony w Chojnowie, Adam Vogel. Kościół był remontowany w latach 1848-1857. W latach 1909-1911 przeprowadzono gruntowne prace konserwatorskie. Kościół otrzymał nowe organy zbudowane przez firmę braci Walther z Góry Śląskiej. Neobarokowy prospekt organowy wykonała Szkoła Rzemiosł Drzewnych w Cieplicach, witraże bracia Otto i Rudolf  Linnemann z Frankfurtu n. Menem. W prezbiterium znajdują się dwa barokowe obrazy: "Biczowanie Chrystusa"  i "Ostatnia Wieczerza"  z XVII w.  z Brzeżan. W nawie bocznej ustawione są dwie znakomite późnobarokowe rzeźby. W północnej nawie bocznej znajduje się tryptyk późnogotycki z Madonną w otoczeniu świętych dziewic, przeniesiony z kościoła Niepokalanie Poczętej Marii Panny i św. Józefa w Chojnowie. We wnętrzu kościoła i na jego ścianach zewnętrznych wmurowane są epitafia, około 90, z okresu renesansu, manieryzmu, baroku i klasycyzmu, między innymi są wśród nich epitafia pastorów.

 

 

 

Zamek Piastów Legnicko-Brzeskich (ob. Muzeum) XVI-XVII w.
pl. Zamkowy 3

Nr rej. 62/L

muz2 (szerokość: 640 / wysokość: 480)

Zamek zbudowany w drugiej połowie XIII w., za czasów Henryka V. W XIII i XIV w. siedziba kasztelanii.  Na początku XV w. stanowił rezydencję ks. Henryka X, władcy niewielkiego księstwa. W 1428 r. zniszczony przez husytów. W latach 1546-47 został przebudowany w stylu renesansowym dla ks. Fryderyka III przez północnowłoskiego architekta Franciszka Paara. Z czasów jego przebudowy

 

 pochodzi portal z popiersiami ks. Fryderyka III i jego żony, jedno z najwybitniejszych dzieł śląskiego renesansu. Na portalu i obramieniach okiennych widoczne są znaki kamieniarzy. W latach 1594-1617 zamek należał do ks. Anny Wirtemberskiej. Zdewastowany w czasie wojny trzydziestoletniej /1618-1648/ i opuszczony po wygaśnięciu Piastów, popadł częściowo w ruinę. Około 1690 r. został odbudowany. W latach 1708-1767 w jednym z jego skrzydeł mieściła się kaplica pod wezwaniem Błogosławionej Marii Panny. Był wielokrotnie niszczony przez pożary. Po pożarze w 1767 r. rozebrano większą część zamku i towarzyszące mu zabudowania, pozostawiono jedynie skrzydło północno-zachodnie, obniżone o jedną kondygnację.

 

W 1813 r. w zamku mieścił się lazaret dla żołnierzy francuskich. W 1831 r. zamek został wykupiony przez miasto. Był siedzibą szkoły katolickiej, administracji miejskiej  i sądu. W 1933 r. przekazany muzeum,  które reaktywowano w 1959 r. W latach    1990-95 na zamku prowadzono badania archeologiczne. Odkryto wówczas relikty trzech wież /XIII, XIV, XVI w./, fragmenty muru obwodowego /XVIII w./, studnię /XVIII w./  i kilkadziesiąt renesansowych kafli. 



 

 

Pałac XVIII w. ul. Piotrowicka 2

Nr rej. 64/L
pałac (szerokość: 644 / wysokość: 443)

Był wzniesiony ok. 1730 (wg napisu na portalu zach.), późnobarokowy, restaurowany w XIX i pocz. XX w. Założony na planie prostokąta, dwukondygnacyjny, dwutraktowy, nakryty dachem dwuspadowym. Na parterze zachowała się sklepiona kolebką sień, a nad portalem wschodnim renesansowy kartusz herbowy.


 





 


Mury obronne XIV w.

Nr rej. 187/L

(szerokość: 423 / wysokość: 319)

Bezpieczeństwo mieszkańców Chojnowa w średniowieczu zapewniały mury obronne wzniesione w pierwszej połowie XIV w., a wzmiankowane w 1357 r. Tworzywa bazaltowego do budowy murów dostarczyły istniejące w tym czasie kamieniołomy w południowo-wschodniej części miasta. Linia pojedynczego pierścienia wzmocniona była basztami i chroniono głęboką fosą, wypełnioną wodą. Dostęp do miasta strzegły dwie bramy: Górna - Bolesławiecka, Dolna - Legnicka. Ponadto istniały dwie furty pełniące funkcje gospodarcze. Zamek wkomponowany w linię obronną murów, bronił miasto w południowo-zachodnim narożniku. Fortyfikacje Chojnowa poddano w XV w. remontowi, wzmacniając ich obronność przez dobudowanie cylindrycznych występów, umożliwiających obronę flankową. Pomimo to mury obronne nie stanowiły dostatecznej przeszkody dla regularnych wojsk oblegających miasto. Brak odpowiednich funduszy na ich rozbudowę i modernizację spowodował, że już w XVI w. pełniły one jedynie rolę zabezpieczającą miasto przed włóczęgami i rabusiami. Uzbrojenie miasta w tym czasie stanowiły 74 hakownice, 5 arkebuzów i 4 żelazne cepy bojowe.

Fortyfikacje, które od XVII w. straciły ostateczną swą wartość obronną, uległy rozbiórce w XVIII i XIX w. Po pożarze miasta w 1767 roku pruska komora królewska wydała pozwolenie pogorzelców na rozbiórkę murów do wysokości 4 metrów nad ziemią. W 1768 roku dokonano rozbiórki Bramy Legnickiej, a w XIX w. podobny los spotkał Bramę Bolesławiecką. Zasypaniu uległy również fosy okalające miasto. Do dnia dzisiejszego zachowały się jedynie bardzo nieliczne odcinki dawnego pierścienia murów. W północno- zachodnim narożniku starego miasta możemy oglądać ich najokazalszy fragment, który zachował się w połowie swej pierwotnej wysokości.




Baszta Tkaczy XV-XVI w. ul. Tkacka

Nr rej. 63/L

(szerokość: 190 / wysokość: 387)

Gotycka Baszta Tkaczy, wzniesiona w XV w., po raz pierwszy wymieniona w 1572 r. broniła północnej kurtyny murów obronnych miasta. Nazwę zawdzięcza prawdopodobnie tkaczom, ktorzy licznie zamieszkiwali tę część miasta i byli zobowiązani do jej obsadzenia w chwili zagrożenia. Wzniesiona na planie kwadratu    z cegły, zwieńczona w XVI w. renesansową attyką. Zniszczona podczas pożaru miasta w 1651 r.; odbudowana około 1692 r. Remontowana w 1749 r. i odnowiona w 1842, 1859, 1862 r. W latach 1905-1906 poddano ją gruntownej renowacji. W trakcie prac rozebrano zniszczoną oktogonalną, szachulcową nadbudówkę i zastąpiono nową. Wnętrze baszty podzielono stropami i wybudowano klatkę schodową. Po renowacji przeznaczona została na siedzibę muzeum, które otwarto  w 1908 r. Do wysokości attyki baszta mierzy 15 m. Na jej elewacji wschodniej widoczne są zarysy muru obronnego, wysokości 5,5 m, grubości 1,9 m, z gankiem i przedpiersiem oraz pierwotne wejście usytuowane na wysokości okna I kondygnacji.


 

 

















Plebania - Dom Kapłana XV w. ul. Ściegiennego 4

Nr rej. 102/L

dom kaplana (szerokość: 471 / wysokość: 364)

Późnogotycka plebania wzniesiona około połowy XV w. W dokumentach często nazywana "domem kapłana". Gruntownie przebudowana po pożarze w 1820 r. (z tego okresu pochodzi klasycystyczny portal). Budynek zachował w przyziemiu średniowieczny układ. Wnętrza poprzedza okazała sień, nakryta czteroprzęsłowym sklepieniem krzyżowym, pierwotnie żebrowym, wspartym na wielobocznym filarze. W narożu sieni usytuowana jest klatka schodowa. Na ścianach sieni i nad wejściem do piwnicy zachowały się pozostałości średniowiecznych fresków. Częściowo odsłonięty rysunek nad wejściem do piwnicy przedstawia bliżej nieokreśloną świętą lub postać alegoryczną. W przyziemiu elewacji południowej zachowało się późnogotyckie obramienie okienne z przenikającym się laskowaniem. Po remoncie w latach 1960-63 budynek został przeznaczony na siedzibę Biblioteki Miejskiej.  Od 2001 r. należy do Rzymskokatolickiej Parafii Św. Apostołów Piotra i Pawła w Chojnowie.      




Budynek dawnej plebanii XVIII w. ul. Głowackiego 1

Nr rej. 535/A/05

dawna plebania (szerokość: 266 / wysokość: 229)Budynek znajduje się w północno-zachodniej części Starego Miasta w Chojnowie przy ul. B. Głowackiego., w obrębie pierścienia murów miejskich, zachowanych we fragmencie przy zachodniej elewacji budynku.



Wybudowany prawdopodobnie przed 1766 r.
W XIX w. został rozbudowany pełniąc dodatkowo funkcję mieszkalną.







 


Park o charakterze plantów miejskich XIX w.
ul. Królowej Jadwigi

Nr rej. 519/L

park (szerokość: 640 / wysokość: 480)

Park Śródmiejski to drugi co do wielkości park w Chojnowie. Położony jest on w centrum miasta nad Skorą, obok Urzędu Miasta. W parku znajduje się amfiteatr.











Dom Schrama 1544 r. ul. Rynek 20


Nr rej. 188/L

dom schrama (szerokość: 661 / wysokość: 495)Budynek w stylu renesansowym, wzniesiony w 1544 r. przez Hansa Schrama, przebudowany w XVIII i na p. XIX w. Restaurowany ok. 1933 r., remontowany w latach 1959-1960 i 1976-1977.

Na jego elewacji frontowej przetrwały bogato rzeźbione w kamieniu renesansowe obramienia , pochodzące prawdopodobnie z warsztatu odbudowującego w tym czasie zamek oraz okazały półłucznie zamknięty portal.

Od 1997 r. budynek jest własnością Gminy Miejskiej Chojnów.



 






Budynek mieszkalny 1768 r.  ul. Rynek 29

Nr rej. 247/L

rynek29 (szerokość: 546 / wysokość: 369)

Budynek wzniesiony w 1768 r. przebudowany w 1912 i 1927 r. wskutek czego utracił cechy stylowe. Elewacja frontowa c zterokondygnacyjna, w przyziemiu znajduje się skromny portal z piaskowca zwieńczony łukiem koszowym ze zwornikiem. W polu zwornika nieczytelny monogram oraz data 1768.
Obecnie górne kondygnacje wykorzystywane są na cele mieszkalne, w przyziemiu mieszczą się sklepy. Obiekt podpiwniczony. Budynek posiada od zachodu niepodpiwniczoną oficynę.









Budynek mieszkalny 1767 r.  ul. Rynek 31

Nr rej. 248/L

rynek31 (szerokość: 682 / wysokość: 442)

Budynek wzniesiono w 1767 - kamieniczka późnobarokowa. Budynek dwukondygnacyjny - częściowo podpiwniczny z dwupoziomowym strychem i poddaszem użytkowym.
Elewacja frontowa dwukondygnacyjna, przyziemie przebudowane z duzymi witrynami sklepowymi, z dwojgiem drzwi stalowych - w przyzmiemiu mieści się sklep, na piętrze i poddaszu - mieszkania. Wjazd na podwórze i wejście do mieszkań od strony Komuny Paryskiej, wejście do sklepu od Rynku.
Od góry elewacja zamknięta profilowanym, mocno  wyładowanym gzymsem koronującym.








Dom mieszkalny - dawne więzienie ul. Grottgera 1

Nr rej. 637/L

dawne więzienie (szerokość: 750 / wysokość: 438)

Obecnie budynek mieszkalny. Budowla wzniesiona przy murze miejskim w pocz. XVII w., przebudowywana w XIX w. i remontowana w 1969, 1988, 1996. Dwutraktowa, z węższymi sklepionymi pomieszczeniami dla więźniów, dwukondygnacyjna, nakryta dachem dwuspadowym.



 







Zespół przemysłowo-administracyjny d. cukrowni
ul. Goleszańska 1

Nr rej. 832/L

goleszanska (szerokość: 694 / wysokość: 410)

Cukrownia powstała w 1882 r., rozbudowana w 1910 r. a następnie w 1935 r. Jako cukrownia użytkowana do roku 1945.

W 1968 r. dawny POHZ Chojnów zlokalizował tam suszarnię zielonek oraz wytwórnię pasz.
Pomimo modernizacji budynków zachowała się architektura przemysłowa cukrowni, w skład której wchodzą: produktownia, surownia, wieża wodna, turbinownia, magazyn cukru, willa dyrektora wraz z placem składowania buraków i spławami buraczanymi.
W poblizu cukrowni znajduje się budynek mieszkalny - niegdyś willa dyrektora zakładu.





Budynek dworca 1845 r.  pl. Dworcowy

Nr rej. 807/L


Wybudowany w 1909 r. w charakterystycznym dla ery wilhelmińskiej stylu eklektycznym, łączącym elementy renesansu północnego, baroku, a nawet secesji. Nowoczesny na swoje czasy budynek ma niewielką halę z kasami biletowymi oraz podziemne przejście na perony.



 

serwis jest częścią portalu miejskiego www.chojnow.eu przygotowanego przez MEDIART (w CMS) © przy współudziale Urzędu Miejskiego w Chojnowie